Pratiksel Psikoloji

Hedef koymak ve ödül sistemi ilişkisi

Hedefler ve ödül iç motivasyonu öldürür mü?

Bilinenin aksine, teslim/bitiş tarihi ya da hedef vermek de bir kontrol mekanizmasıdır ve iç motivasyonu öldürür. Bir teslim/bitiş zamanı veya hedef verilen kişiler o işi daha çabuk bitirir. Başarı da gelir. Ama hedefin olumsuz tarafı da bilinmelidir. Aynı şekil de ödül motivasyonu öldürebilir.

Hedef odaklı çalışan bir insan, hedefe ulaşılınca ya da ürün teslim edilince, o işe olan ilgisini kaybeder. Sonuçta hedef ya da teslim tarihi vermek de kişinin davranışını kontrol etmektir. Sınav için çalışan çocuk, sınava girdikten sonra çalışmayı bırakır. Ama çocuğun amacı öğrenmekse, sınavdan sonra da çalışmaya devam eder. Çünkü bu durumda kişi kendisini kontrol edilmiş hissetmez.

Aynı şekilde rekabet ve yarışma da bir kontrol mekanizmasıdır. İleride göreceğimiz gibi o da motivasyonu düşürür.

Sonuç olarak ödül, değerlendirme, denetim, gözetleme, bitiş tarihi, hedef verme, yarışma ve rekabet iç motivasyonu öldürür. Bunların ortak özelliği ne? Bunların hepsi kontrol mekanizmalarıdır. Kısacası, tüm kontrol mekanizmaları çocuğa işi yaptırtır ama onun iç motivasyonunu da öldürür. Ama ödülün ilgiyi öldürmesinin tek sebebi kişiyi kontrol etmesi değil. Bir sebep daha var.

ödül araç mı amaç mı

Ödül araç mı amaç mı?

“Size iki farklı eğitim paketi, örneğin A ve B paketi sunsam ve A paketini vereceğim ama ilk önce B paketini almanız gerekiyor” desem, sizin için hangi paket daha değerli olur? A mi, B mi?

Bunun yanıtı Lepper’in araştırmasında gizli. Lepper, çocukları iki gruba ayırıyor. Her iki gruba da hem pastel boya hem keçeli kalem veriyor. İlk gruba diyor ki, pastel boyayla (amaç) çizim yapabilmeniz için, ilk önce keçeli kalemle (araç) yapmanız gerekiyor. Diğer gruba da tam tersini söylüyor: Keçeli kalemle (amaç) çizim yapabilmeniz için ilk önce pastel boyayla (araç) yapmanız gerekiyor. Yani aynı nesne birinci grupta amaç, ikinci grupta araç oluyor. Çocuklar çizimlerini yapıyor ve söz verildiği gibi diğer kalemler de veriliyor.

Deneyin ilk kısmı bittiğinde çocuklara serbest bir zaman veriliyor. Serbest zaman için tümünün önüne, hem pastel boyalar hem de keçeli kalemler konuluyor. Bu sefer istedikleri kalemlerle boyama yapabilecekleri söyleniyor.

Acaba hangi grup hangi kalemleri seçer? Tahmin edildiği gibi ilk grup daha çok pastel boyayla (amaç olarak sunulan), ikinci grup ise keçeli kalemle (amaç olarak sunulan) resim yapmayı tercih ediyor. Yani, hangi kalem amaç olarak sunulduysa, çocuk onunla oynuyor.

Başka bir araştırmada “ödüllendirmek”

Yine başka bir araştırmada çocuklara, biri diğerinin koşulu olarak sunulan iki farklı yiyecek sunuluyor. Örneğin, elmayı yersen, armudu yiyebilirsin gibi. Başka bir gün çocuklara her iki yiyeceği de veriyorlar. Çocuklar hangi yiyecek amaç olarak sunulduysa, onu yemeyi tercih ediyor. Kısacası ödül, asıl etkinliği araç haline dönüştürdüğü ve araç da amaçtan daha az önemli olduğu için, iç motivasyonu azaltıyor.

Baştaki soruya dönersek siz de sunulan A paketini seçersiniz çünkü A paketi amaç, B paketi araç olmuştur. Amaç da araçtan daha değerlidir.

Benzer hatalar evlerde her gün yapılmaktadır. Çocuğa, “Ödevini yaparsan, bilgisayarla oynayabilirsin” dediğiniz an, ödev araç, bilgisayar amaç olur. Amaç da her zaman araçtan değerlidir. Çocuk ödevi araç olarak gördüğü için ona olan ilgisi azalır; aslında araç olarak bile görmez. Daha da kötüsü çocuğun ödevi engel olarak görmesine neden oluruz. Çünkü ödev, çocuğun bilgisayara ulaşmasını engeller.

Çocuğunuza ödülle iş yaptırmak istediğinizde, çocuk o işi engel olarak görecek ve yapmasını istediğiniz işten soğuyacaktır. Yemeğini yersen, tatlı yiyebilirsin, dediğiniz an, çocuğu yemekten soğutursunuz.

Etiketler

İlgili Makaleler

Başa dön tuşu
Kapalı

Notice: ob_end_flush(): failed to send buffer of zlib output compression (0) in /home/bilgili/public_html/wp-includes/functions.php on line 4757